Ο παρών τόμος περιέχει λόγους κι επιστολές του αγίου Μαξίμου που γράφτηκαν κατά την περίοδο παραμονής του στην Ρωσία, δηλαδή μετά το 1518. Τα θέματα που πραγματεύεται είναι ποικίλα, ερμηνευτικά Αγίας Γραφής και Πατερικών κειμένων, απολογητικά, λειτουργικά, αγιολογικά, θέματα που άπτονται στην μοναστική ζωή αλλά και εν γένει στην πνευματική ζωή, στην εκκλησιαστική τέχνη, κ. α.
Ο άγιος Μάξιμος μπορεί να έζησε πριν πέντε αιώνες, όμως ο βίος και η διδασκαλία του είναι πολύ επίκαιρα. Ο συγκλονιστικός βίος αυτού του αγίου, περιλαμβάνει ανιδιοτέλεια, θυσία, αγάπη κι εργασία στον αμπελώνα του Χριστού για τους εν Χριστώ αδελφούς του στην Ρωσία καθώες και βασανιστήρια, 26ετή εγκλεισμό στην φυλακή, 18ετή στέρηση της Θείας Κοινωνίας. Αυτή είναι η πεπατημένη οδός για τους πνευματικούς ανθρώπους, να ακολουθούν «τα ίχνη του Χριστού» (βλ. α' πετρ. 2, 21), να τον ακολουθούν στην Γεθσημανή, στον Σταυρό, στον Γολγοθά, «όπου αν υπάγη» (Αποκ. 14, 4). Αυτήν την οδό ακολούθησε «εις τέλος» ο άγιος Μάξιμος, δοκιμάσθηκε ως «χρυσός εν χωνευτηρίω» (σοφ. σολ. 3, 6) και αναδείχθηκε τέλειος εν Χριστώ, που τώρα τιμάται και προσκυνείται ως φωτιστής των Ρώσων, ως άγιος από όλους τους Ορθοδόξους σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης.
Ο άγιος Μάξιμος και στα χρόνια της φυλακής δεν λησμόνησε το «λογικόν ποίμνιον του Χριστού», και όταν του επιτρεπόταν έστελνε επιστολές, έγραφε πραγματείες προς νουθεσία, διδαχή και παράκληση των εν Χριστώ αδελφών του. Δε λησμονεί ούτε μία στιγμή το Άγιον Όρος, την Μονή της μετανοίας του, και τον διακρίνει ένας ασίγαστος πόθος για την προσδοκώμενη επιστροφή. Θυμάται και περιγράφει τα τυπικά των Ακολουθιών την περίοδο που έζησε στο Βατοπαίδι. Γράφει πώς γινόταν η λεγόμενη ύψωση του άρτου της Παναγίας στο τέλος της Τραπέζης στην Μονή του, γράφει για την επίσκεψη της Παναγίας στο Άγιον Όρος, κ. α.
Το μέγιστο ενδιαφέρον του, αν και ο ίδιος ταλαιπωρείται με τον πιο φρικαλέο τρόπο στην ειρκτή, είναι η πνευματική κατάρτιση και προκοπή του ποιμνίου που του είχε ανατεθεί από την πρόνοια του Θεού. Και αυτό το ποίμνιο δεν το συγκροτούσαν μόνο όσοι από τους βογιάρους η απλούς Χριστιανούς τον επισκέπτονταν ή είχαν αλληλογραφία μαζί του, αλλά όλοι οι Ρώσοι Ορθόδοξοι. Γιατί τα γραπτά του αντιγράφονταν και διαδίδονταν ευρέως και τάχιστα σε όλη την ρωσική επικράτεια. Ο άγιος Μάξιμος ήθελε να προστατέψει τους Ορθοδόξους από τις παντοειδείς πλάνες που κυριαρχούσαν τότε στην ρωσική κοινωνία, παρηγορούσε τους παντοιοτρόπως θλιβομένους Χριστιανούς που γίνονταν είτε θύματα εκμετάλλευσης από αδίκους ανθρώπους είτε θαύματα λοιμικών ασθενειών. Κατηχούσε βιωματικά, δίδασκε την αληθινή ορθόδοξη πνευματική ζωή.
Αυτός και η διδασκαλία του ας γίνουν μία πυξίδα για την εύρεση της αυθεντικής εν Χριστώ ζωής μέσα στον στρόβιλο του αποπροσανατολισμού του νοήματος της ζωής που ζούμε σήμερα. Ο άγιος Μάξιμος να ενδυναμώνει τον Γέροντα Εφραίμ και να ευλογεί την Μονή της μετανοίας του, ώστε να γίνει πόλος έλξεως της θείας Χάριτος και ζωής.
